Terwijl een zware G4-geomagnetische storm deze week amateur astronomen en astrofotografen over de hele wereld indruk maakte met levendige aurora's (poollicht), vond er ook een veel minder zichtbare, maar historisch belangrijke ruimteweersgebeurtenis plaats. Op maandag 19 januari 2026 werd de aarde getroffen door de sterkste zonnestralingsstorm sinds oktober 2003, volgens het Space Weather Prediction Center van NOAA, die de intensiteit van de beruchte ruimteweerstormen van oktober 2003, ook wel bekend als de “Halloween”-stormen, overtrof.
Zonnestralingsstormen doen zich voor wanneer een krachtige magnetische uitbarsting op de zon, vaak gepaard gaande met een coronale massa-uitbarsting (CME), geladen deeltjes, voornamelijk protonen, tot extreme snelheden versnelt. Deze deeltjes kunnen een aanzienlijk deel van de lichtsnelheid bereiken, waardoor ze volgens de NOAA in tientallen minuten of minder de ongeveer 150 miljoen kilometer tussen de zon en de aarde kunnen afleggen. Wanneer ze aankomen, kunnen de meest energetische protonen de magnetische afweer van de aarde doorbreken en langs de magnetische veldlijnen van onze planeet naar de poolgebieden reizen, waar ze in de bovenste atmosfeer terechtkomen.
NOAA classificeert zonnestralingsstormen op een schaal van S1 (licht) tot S5 (extreem) op basis van GOES-satellietmetingen van binnenkomende hoogenergetische protonen. De gebeurtenis van 19 januari 2026 bereikte het niveau S4 (ernstig). Hoewel het misschien dramatisch klinkt, vormt dit type storm geen bedreiging voor mensen op aarde, dankzij de dikke atmosfeer en het magnetisch veld van de aarde, die de straling absorberen voordat deze het aardoppervlak bereikt. Het is opvallend dat dit geen “grondniveau-gebeurtenis” was, waarbij de deeltjes energiek genoeg zijn om aan het aardoppervlak te worden gedetecteerd. Zoals ruimteweerfysicus Tamitha Skov uitlegde, had deze storm een relatief “zacht” deeltjesspectrum, historisch qua sterkte, maar zonder de extreme energieën die nodig zijn om de grond te bereiken.
Hoog boven het aardoppervlak is het een iets ander verhaal. Ernstige stralingsstormen verhogen het risico voor astronauten en voor vliegtuigbemanningen en passagiers die langs poolroutes vliegen, waar het magnetisch schild van de aarde zwakker is. Satellieten zijn ook kwetsbaar: energetische deeltjes kunnen de elektronica aan boord verstoren, sensoren ontregelen en instrumenten overbelasten. Tijdens deze storm meldden sommige ruimteweervoorspellers tijdelijke gegevensuitval, waarschijnlijk veroorzaakt door intense protonfluxen die de metingen van ruimtevaartuigen aantastten.
Is een zonnestralingsstorm hetzelfde als een geomagnetische storm?
Nee, het zijn verschillende ruimteweersverschijnselen met verschillende effecten. Zonnestralingsstormen worden veroorzaakt door snel bewegende deeltjes van de zon, terwijl geomagnetische stormen optreden wanneer verstoringen in de zonnewind in wisselwerking staan met het magnetisch veld van de aarde. Geomagnetische stormen komen het vaakst voor wanneer het magnetisch veld van een CME tegen dat van de aarde botst, maar soms ook wanneer snelle stromen zonnewind uit coronale gaten naar buiten stromen. Deze interacties kunnen aurora's veroorzaken en verstoringen in navigatie, radiocommunicatie en energiesystemen veroorzaken.
Bron: Space.com
