Volgens een nieuwe studie bevat een zeldzame meteoriet die in de Sahara is gevonden het eerste onomstotelijke bewijs van een lang verloren gewaande wereld die qua omvang wellicht met de maan kon wedijveren en slechts enkele miljoenen jaren na de vorming van het zonnestelsel, 4,5 miljard jaar geleden, bestond.
De meteoriet, bekend als Northwest Africa (NWA) 12774, is een rots van ongeveer een pond (454 gram) die in 2019 in de Sahara is ontdekt. Wetenschappers classificeren het als een angriet, een zeldzaam type meteoriet dat tot de oudste vulkanische gesteenten in het zonnestelsel behoort. Dit specifieke stuk ruimtegesteente, bekend als NWA 12774, bevat een ongebruikelijke chemische signatuur die suggereert dat sommige van de vroegste werelden in het zonnestelsel zich anders ontwikkelden dan andere rotsachtige planeten, zeggen onderzoekers. “De materialen waaruit het moederlichaam van de angriet bestond, verschillen fundamenteel van de bestanddelen van de aarde en Mars”, zei hoofdauteur Aaron Bell, geowetenschapper aan de Universiteit van Colorado in Boulder, in een verklaring. “Deze meteorieten bevatten bewijs van een totaal ander ontwikkelingstraject dat vroege planeten hebben doorgemaakt.”
Door de minuscule radioactieve elementen in deze stenen te meten, die als natuurlijke klokken fungeren, weten wetenschappers dat angrieten meer dan 4,5 miljard jaar geleden samen met de jonge zon zijn ontstaan. Volgens de NASA bevatten ze daardoor waardevolle aanwijzingen over hoe planeten zijn ontstaan en zich hebben ontwikkeld. Ze zijn bovendien opvallend zeldzaam: van de meer dan 80.000 meteorieten die op aarde zijn gevonden, zijn er slechts 68 bekend als angrieten. Wat ze bijzonder raadselachtig maakt, is hun chemische samenstelling. In tegenstelling tot de aarde, Mars en de meeste andere rotsachtige werelden bevatten angrieten zeer weinig silica, het materiaal waaruit het bekende zand bestaat, een belangrijk bestanddeel van planetaire korsten in het hele zonnestelsel. Vanwege die ongebruikelijke samenstelling gingen wetenschappers er lange tijd van uit dat ze afkomstig waren van een relatief kleine asteroïde.
Bij het onderzoek van NWA 12774 ontdekten Bell en zijn collega’s echter kristallen van een mineraal genaamd clinopyroxeen die „buitengewoon rijk” aan aluminium waren, een duidelijk teken dat het gesteente onder enorme druk is ontstaan. Door de omstandigheden te reconstrueren waaronder de meteoriet is ontstaan, ontdekte het team dat het mineraal een druk van minstens 17,5 kilobar vereiste, meer dan 17 keer de druk op de bodem van de Marianentrog, het diepste punt op aarde. Dergelijke extreme omstandigheden konden niet hebben bestaan in een kleine asteroïde, dus het moederlichaam moet veel groter zijn geweest, zo stelt de studie.
De kristallen in de ruimterots hebben ook kenmerken behouden zoals scherpe randen en chemische patronen die volgens wetenschappers zouden zijn uitgewist als ze lange tijd diep in het hete binnenste van een planeet hadden doorgebracht. Deze aanwijzingen duiden erop dat de mineralen op relatief geringe diepte zijn ontstaan, wat volgens de studie betekent dat het moederlichaam aanzienlijk groter had moeten zijn om dezelfde druk aan het oppervlak te genereren. In dat scenario zou de verloren wereld een straal van meer dan 1.800 kilometer hebben gehad, waardoor deze qua grootte vergelijkbaar zou zijn met de maan van de aarde en mogelijk in de buurt zou komen van Mars, aldus de studie. “Het is ongelooflijk om te bedenken dat er ooit een wereld was die zo groot was,” zei Bell in de verklaring. “We weten alleen dat deze bestond omdat er toevallig een paar fragmenten ervan op aarde zijn terechtgekomen.”
Wat er uiteindelijk met de oude wereld is gebeurd, blijft onduidelijk. Een mogelijkheid, zeggen de onderzoekers, is dat deze werd vernietigd tijdens een van de hevige botsingen die het jonge zonnestelsel regelmatig hervormden, waarbij fragmenten zoals NWA 12774 later werden opgenomen in andere rotsachtige planeten, waaronder de aarde. En het kan zijn dat er meer bewijs is van deze verloren werelden dat tot nu toe over het hoofd is gezien. “Er liggen veel meteorieten in lades die nog niet grondig zijn bestudeerd, dus er waren waarschijnlijk meer van deze protoplaneten waar we niets van weten,” zei Bell.
Bron: Space.com
