Op de avond van 13 maart 1997 vond boven het zuidwesten van de Verenigde Staten een gebeurtenis plaats die tot op de dag van vandaag tot discussie, onderzoek en fascinatie leidt: de zogeheten Phoenix Lights. Wat begon als een reeks meldingen van vreemde lichten aan de hemel groeide uit tot een van de meest massaal waargenomen en gedocumenteerde UFO-incidenten ooit. Duizenden mensen in Arizona en omliggende staten verklaarden die avond ongebruikelijke lichtformaties te hebben gezien, sommige bewegend, andere stilstaand, en in sommige gevallen verbonden aan wat werd beschreven als een enorm, stil en donker object. Ondanks officiële verklaringen en latere analyses blijft het incident voor velen onbevredigend verklaard.
De eerste waarnemingen
De Phoenix Lights vonden plaats op een moment waarop de lucht boven Arizona normaal gesproken rustig is. Het was een heldere avond, met goed zicht en weinig bewolking. Rond 19:30 tot 20:00 uur lokale tijd begonnen de eerste meldingen binnen te komen vanuit het noordwesten van Arizona en het zuiden van Nevada. Getuigen spraken over een formatie van lichten die zich langzaam voortbewoog in zuidoostelijke richting. Deze formatie werd in veel gevallen beschreven als V-vormig of boemerangvormig, met vijf tot zeven lichtpunten die een vaste onderlinge afstand behielden. De lichten waren meestal amberkleurig of wit en knipperden niet zoals de navigatielichten van conventionele vliegtuigen. Wat deze eerste waarnemingen bijzonder maakte, was niet alleen de vorm, maar ook de schaal en het gedrag. Verschillende getuigen verklaarden dat het object, of de formatie, zo groot was dat het een aanzienlijk deel van de hemel besloeg. Sommigen schatten de omvang op honderden meters breed, anderen vergeleken het met meerdere voetbalvelden naast elkaar. Daarnaast werd vaak benadrukt dat het geheel volledig geluidloos was. Mensen die buiten stonden, soms in landelijke gebieden waar weinig omgevingsgeluid is, hoorden geen motoren, geen straalgeluid en geen andere geluiden die men normaal met luchtverkeer associeert.
Tweede reeks waarnemingen
De waarnemingen volgden een duidelijk geografisch pad. Nadat het fenomeen boven Nevada was gezien, werd het gemeld in plaatsen als Paulden, Prescott Valley en Prescott, waarna het verder trok richting het zuiden. In verschillende dorpen en steden belden mensen de politie, lokale vliegvelden en zelfs militaire bases om te vragen of er oefeningen of bijzondere vluchten plaatsvonden. In vrijwel alle gevallen kregen zij te horen dat er geen bekende verklaringen waren voor wat zij zagen. Dit versterkte bij veel getuigen het gevoel dat zij iets ongewoons meemaakten. Later op de avond, rond 22:00 uur, vond een tweede reeks waarnemingen plaats, ditmaal vooral boven de stad Phoenix zelf en de omliggende voorsteden. Deze tweede fase verschilde duidelijk van de eerste. In plaats van een bewegende formatie zagen duizenden inwoners een rij of boog van lichten die ogenschijnlijk stil aan de hemel hing. De lichten verschenen één voor één, bleven enkele minuten zichtbaar en doofden daarna langzaam uit. Deze waarneming werd door veel mensen gefilmd of gefotografeerd, wat leidde tot een groot aantal beelden die later op televisie en internet circuleerden.
Getuigenis van de gouverneur
Een van de meest opvallende getuigenissen kwam jaren later van Fife Symington III, destijds gouverneur van Arizona. Kort na het incident had hij de situatie publiekelijk gerelativeerd en zelfs enigszins bespot door tijdens een persconferentie een medewerker in een alienkostuum te laten verschijnen. Deze houding werd door veel inwoners ervaren als bagatelliserend. Jaren later verklaarde Symington echter dat hij zelf het fenomeen had gezien en dat hij er destijds niet openlijk over durfde te spreken uit angst voor publieke ridicule. Volgens hem ging het om iets dat hij niet kon identificeren en dat niet leek op conventionele vliegtuigen of bekende militaire technologie.
Flares afkomstig van A-10 vliegtuigen
De officiële verklaringen voor de Phoenix Lights kwamen pas maanden na het incident en waren beperkt in scope. De Amerikaanse luchtmacht stelde dat de stilstaande lichten boven Phoenix het resultaat waren van militaire oefenfakkels, zogenaamde flares, die waren afgeworpen door A-10 Thunderbolt II-vliegtuigen tijdens een training boven de Barry Goldwater Range, een militair oefenterrein ten zuidwesten van Phoenix. Deze flares, die aan parachutes hangen en langzaam naar beneden zweven, kunnen vanaf grote afstand zichtbaar zijn en lijken soms stil te hangen voordat ze achter bergen verdwijnen of uitbranden. Voor een deel van de waarnemingen wordt deze verklaring door onderzoekers als plausibel beschouwd. De helderheid, kleur en het langzame verdwijnen van de lichten in de tweede fase komen in zekere mate overeen met het gedrag van dergelijke flares. Critici wijzen echter op meerdere problemen. Zo verklaarden veel getuigen dat de lichten boven Phoenix niet naar beneden bewogen, maar op gelijke hoogte bleven. Ook zouden militaire flares doorgaans zichtbaar moeten zijn als dalende objecten, terwijl veel waarnemers een horizontale uitlijning rapporteerden.
Geen eenduidige officiële verklaring
Voor de eerste fase van het incident, de grote bewegende formatie, bestaat geen eenduidige officiële verklaring. Soms wordt gesuggereerd dat het ging om vliegtuigen in formatie, mogelijk eveneens A-10’s of andere militaire toestellen. Tegen deze verklaring pleiten opnieuw de omvang, de stilte en de consistente beschrijvingen van een aaneengesloten object dat sterren zou blokkeren. Bovendien zijn A-10’s relatief luidruchtige vliegtuigen, wat niet overeenkomt met de vele meldingen van volledige stilte. Naast militaire verklaringen zijn er ook meer sceptische benaderingen die wijzen op optische illusies, perspectiefwerking en menselijke perceptiefouten. Vanuit bepaalde hoeken kunnen afzonderlijke vliegtuigen of lichten aan de horizon samenvallen tot één ogenschijnlijk object. Wanneer mensen eenmaal een patroon herkennen, zijn zij geneigd dit patroon te blijven zien en te bevestigen, zeker wanneer anderen in hun omgeving hetzelfde beschrijven. Media-aandacht kan dit effect versterken en leiden tot een collectieve interpretatie die achteraf moeilijk te ontleden is. Aan de andere kant staat een aanzienlijke groep onderzoekers en getuigen die van mening is dat geen van de conventionele verklaringen alle aspecten van het incident adequaat verklaart. Zij wijzen erop dat de Phoenix Lights niet slechts één waarneming waren, maar een samenhangende reeks gebeurtenissen die over een groot gebied en een lange tijdspanne plaatsvonden. Volgens deze visie blijft het incident een voorbeeld van een ongeïdentificeerd luchtverschijnsel in de letterlijke zin van het woord: iets dat is waargenomen, maar niet overtuigend geïdentificeerd.
Een blijvend raadsel
De impact van de Phoenix Lights reikt verder dan de gebeurtenis zelf. In cultureel opzicht werd het incident een referentiepunt binnen de UFO-gemeenschap en daarbuiten. Documentaires, boeken en televisiespecials hebben de zaak keer op keer opnieuw belicht. Voor veel mensen werd het een symbool van de spanning tussen officiële verklaringen en persoonlijke waarneming, en van het wantrouwen dat kan ontstaan wanneer overheden terughoudend of laat communiceren. Ook op beleidsmatig en wetenschappelijk niveau had het incident invloed. Het droeg bij aan discussies over hoe ongeïdentificeerde luchtverschijnselen moeten worden gemeld en onderzocht, en hoe serieus dergelijke meldingen genomen dienen te worden. In latere jaren, toen termen als UAP (Unidentified Aerial Phenomena) in plaats van UFO steeds vaker werden gebruikt, werd de Phoenix Lights-zaak regelmatig aangehaald als voorbeeld van een grootschalige waarneming die de grenzen van bestaande verklaringsmodellen opzocht. Ruim een kwart eeuw later blijven de Phoenix Lights een onderwerp van debat. Voor sommigen zijn ze overtuigend bewijs dat er meer in onze luchten gebeurt dan publiekelijk wordt erkend. Voor anderen zijn ze een illustratie van hoe menselijke perceptie, militaire geheimhouding en media-aandacht samen een mythe kunnen vormen. Wat vaststaat, is dat de gebeurtenis van 13 maart 1997 een blijvende indruk heeft achtergelaten op iedereen die haar meemaakte en op het bredere publieke bewustzijn. De Phoenix Lights vormen daarmee niet alleen een raadsel aan de hemel, maar ook een spiegel van hoe samenlevingen omgaan met het onbekende.
